1. 1940cı ilə qədər polşanın krakow şəhərində kiçik bir qəsəbə idi.
1940ci ildə nazi almaniyası burda düşərgə tikməyə başlayır. bunda sonra kiçik bir qəsəbə deyil insanın qanını donduran bir məkan olur. 4,5 milyon adamın, çoxu yəhudi olmaq üzərə az miqdarda polyak və nazilərin alt irq olaraq adlandırdıqlarının məzarı olan düşərgədir.
iş və yaxşı həyat vədləri ilə aldadılıb düşərgəyə gətirilən insanların çoxu (90%) gəldikləri ilk gün işləmək üçün yetərli olub olmadıqları təsbit edilən kimi iş qabiliyyəti olmayanlar (yaşlı, xəstə, uşaq, zəif) krematoriyalarda yandırılırdı. yandırılmamışdan əvvəl bir otağa salınıb xüsusi qaz ilə zəhərləndirilib sonra yandırılmışlar. yandıran, yandırmadan əvvəl saçlarını kəsən, yandıqdan sonra sümüklərini daşıyan da məhz öz aralarından işə yararlı olaraq seçilənlər imiş. bəlkə də qardaşı, arvadı, uşağı imiş. qazla zəhərləndirilmənin baha başa gəldiyini görən almaniya daha sonralar diri diri yandırtmağa başlayır insanları.
bəlkə elə ilk gələn gün yandırılmaq daha yaxşı imiş. seçilənlər çəkəcəkləri işkəncədən xəbərsiz idilər. deməli gündə ən ağır şərtlərlə 10 saat işlədilib çox az qida qida qəbul edirmişlər. gəldikləri 2ci ayda çəkilərinin 60%ni itirirmişlər. və ortalama 6 ay içində onlar da xəstəlikdən, aclıqdan, işkəncədən ölüb yandırılırmışlar.
düşərgədəki işkəncələrə, hadisələrə sovet rusiyası son qoyub.
siyasi faktorları ortaya qatmadan az da olsa bilgi vermək istədiyim bu düşərgə, insanlıq tarixinin ən utanc verici dövründən bu günə qorunub muzey kimi saxlanılıb. bir gün yolunuz o tərəflərə düşsə mütləq gedin. insanın insana nələr edə biləcəyi ehtimalı beyninizi donduracaq.

not: italyan əsilli yahudi yazar primo levi o düşərgədə keçirdiyi günlərdən sonra yazdığı kitabında "əgər auschwitz varsa tanrı var ola bilməz" deyib.